GhiCong.comGhi Công
Giấy khen vui cho gia đình, lớp học, câu lạc bộ

Làm giấy khen cho con ở nhà: khen nỗ lực và việc cụ thể thay vì khen điểm số

Giấy khen tự làm ở nhà nên gọi đúng một việc con đã làm và công sức con bỏ ra, không ghi điểm, không so với anh chị em. Có công thức ba phần và câu mẫu theo tuổi.

A Vietnamese father and his young son seen from behind at a low kitchen table at home, coloring a blank cream sheet with crayons, warm evening lamp light, side angle

Một tờ giấy khen tự làm ở nhà có giá trị nhất khi nó gọi đúng tên một việc con đã làm và công sức con đã bỏ ra, chứ không ghi điểm số hay danh hiệu chung chung. Thay vì viết "Con giỏi nhất nhà", hãy viết "Khen con vì cả tuần tự soạn cặp sách tối hôm trước, không cần ai nhắc". Câu như vậy cho con biết chính xác điều gì đáng làm tiếp, và nó không biến thành cuộc đua với anh chị em.

Phần dưới đi qua cách chọn việc đáng khen, công thức viết lời khen ba phần, câu mẫu theo độ tuổi, cách trao để con nhớ lâu, những điều nên tránh, và cách dùng chính tờ giấy đó để cả nhà nhìn lại sau một năm. Mọi câu mẫu đều tự soạn, tên trong ví dụ là giả định.

Vì sao giấy khen ở nhà nên khen việc làm, không khen điểm

Ở trường, con đã có đủ thứ được đo bằng con số: điểm kiểm tra, nhận xét học kỳ, danh hiệu cuối năm. Nếu giấy khen ở nhà cũng xoay quanh con số, con nhận được cùng một thông điệp hai lần: giá trị của con nằm ở kết quả. Điều đó dễ làm trẻ ngại thử việc khó, vì thử mà không đạt thì mất "danh hiệu". Giấy khen gia đình có một lợi thế mà nhà trường khó có: bố mẹ nhìn thấy những việc nhỏ không ai chấm điểm, như con tự dậy đúng giờ, con kiên nhẫn làm lại bài vẽ ba lần, con nhường em chọn trước mà không cáu.

Khen việc cụ thể còn giúp con biết lặp lại hành vi nào. Câu "Con ngoan lắm" không chỉ ra điều gì để làm tiếp. Câu "Con đã tự rửa bát của mình suốt hai tuần" chỉ thẳng vào một thói quen. Khi trẻ hiểu được nguyên nhân của lời khen, trẻ có thể tự tạo ra lần khen tiếp theo, thay vì chờ người lớn ban cho. Đây cũng là cách để giấy khen không mất giá: nếu tháng nào cũng có giấy "con ngoan", chẳng bao lâu nó thành tờ giấy vô nghĩa.

Một lý do nữa là công bằng giữa các con. Điểm số giữa anh và em rất khó so mà không làm một bên buồn, vì mỗi đứa học một lớp, một sức. Còn nỗ lực thì đứa nào cũng có, chỉ là ở việc khác nhau. Khi giấy khen dựa trên nỗ lực, mỗi con đều có thể nhận giấy vào thời điểm của riêng mình mà không ai phải là người đứng sau.

Chọn việc đáng khen: năm nhóm việc nhìn thấy được

Thói quen giữ được qua thời gian. Tự đánh răng mỗi tối trong một tháng, đọc sách mười lăm phút trước giờ ngủ suốt kỳ nghỉ, tự đặt báo thức đi học. Điểm mấu chốt là "qua thời gian": một lần làm tốt nên khen bằng lời, còn giấy nên dành cho việc được giữ đều.

Việc khó mà con không bỏ cuộc. Tập đi xe đạp ngã nhiều lần vẫn tập, học thuộc một bài thơ dài, làm lại mô hình giấy bị sụp. Ghi rõ lần thất bại trước đó để con thấy bố mẹ nhận ra quãng đường, không chỉ cái đích.

Việc giúp người khác trong nhà. Trông em lúc mẹ nấu cơm, phụ ông tưới cây, nhớ mang nước cho bố khi bố sửa xe. Nhóm này dạy con rằng mình là một phần của gia đình, không chỉ là người được chăm sóc.

Cách con xử lý cảm xúc. Bình tĩnh nói ra khi giận thay vì đóng cửa, xin lỗi bạn sau khi cãi nhau, chờ đến lượt mà không giành. Nhóm này ít khi được khen vì không có sản phẩm cầm tay, nhưng lại là thứ trẻ cần học nhất.

Việc con tự nghĩ ra. Tự làm thiệp cho bà, tự dọn lại góc học tập theo cách của mình, tự đề xuất nấu một món. Khen sáng kiến giúp con thấy ý tưởng của mình được tôn trọng.

Công thức ba phần cho lời khen trên giấy

Lời khen trên giấy gia đình nên gói trong ba phần, mỗi phần một câu ngắn. Phần một là việc con đã làm, viết bằng động từ cụ thể: "đã tự gấp quần áo của mình". Phần hai là con đã bỏ ra điều gì: "kể cả những hôm đi học về mệt". Phần ba là điều đó có ý nghĩa gì với cả nhà: "giúp mẹ có thêm thời gian nấu cơm tối". Ba câu đủ để tờ giấy đọc lên tự nhiên, không lên gân.

Ví dụ hoàn chỉnh cho một bé tám tuổi, tên giả định là Minh An: "Giấy khen của nhà mình tặng Minh An. Con đã tự gấp quần áo của mình suốt tháng Mười, kể cả những hôm đi học về mệt. Nhờ con, mẹ có thêm thời gian nấu bữa tối, cả nhà ăn cơm sớm hơn." Phía dưới ghi ngày tháng và chữ ký của bố mẹ, có thể thêm chữ ký của ông bà nếu ông bà ở cùng.

Khi muốn khen sự kiên trì, phần hai trở thành phần chính: "Con đã tập đọc chữ to mỗi tối dù có hôm đọc vấp nhiều. Con không bỏ ngày nào trong ba tuần." Lúc này không cần nhắc kết quả đọc nhanh hay chậm; chính việc không bỏ ngày nào đã là điều đáng ghi. Tránh dùng tính từ tuyệt đối như "giỏi nhất", "xuất sắc", "hoàn hảo", vì những chữ này vô tình đặt con lên một bậc thang mà lần sau con phải giữ.

Câu mẫu theo độ tuổi của con

Cùng một ý khen, cách nói cần đổi theo tuổi. Trẻ nhỏ cần câu ngắn và hình ảnh, trẻ lớn cần thấy mình được đối xử như người có trách nhiệm. Các câu dưới đây là mẫu tự soạn, đổi tên và việc cho đúng nhà mình.

Độ tuổiCách viếtCâu mẫu
3–5 tuổiMột câu, động từ đơn giản, kèm hình vẽ do bố mẹ hoặc con tô"Bé Na đã tự cất đồ chơi vào hộp mỗi tối. Cả nhà khen Na."
6–8 tuổiHai câu, có nhắc khoảng thời gian, con tự đọc được"Con đã tự soạn cặp mỗi tối trong tháng này. Sáng nào nhà mình cũng ra cửa đúng giờ."
9–11 tuổiBa phần đầy đủ, nhắc cái khó con đã vượt qua"Con đã luyện đàn hai mươi phút mỗi ngày, cả những hôm bài khó. Con không bỏ dở bản nhạc đầu tiên của mình."
12 tuổi trở lênGiọng tôn trọng, ít tính từ, nói về trách nhiệm"Cảm ơn con đã tự lo giờ học và giờ nghỉ trong kỳ thi, để bố mẹ yên tâm đi làm."

Với tuổi mới lớn, tên gọi "giấy khen" đôi khi làm con ngượng. Có thể đổi thành "Giấy ghi nhận của gia đình" hoặc một tấm thiệp viết tay có cùng nội dung. Điều quan trọng là lời ghi cụ thể và chân thành, còn hình thức nên theo sở thích của con.

Trao giấy thế nào để con nhớ lâu

Cách trao quyết định một nửa giá trị của tờ giấy. Không cần làm thành buổi lễ, nhưng cũng đừng dúi vào tay con lúc con đang xem phim. Các bước sau làm được trong mười phút ở bàn ăn.

  1. Chọn một thời điểm cả nhà ngồi cùng nhau, thường là sau bữa tối cuối tuần, khi không ai vội.
  2. Để con biết trước là có "một điều nhỏ muốn nói", tạo chút háo hức mà không làm thành chuyện lớn.
  3. Bố hoặc mẹ đọc to lời khen, nhìn con khi đọc phần việc con đã làm.
  4. Hỏi con một câu mở: "Lúc nào con thấy khó nhất?" để con tự kể lại quá trình bằng lời của mình.
  5. Cho con tự chọn chỗ dán hoặc cất tờ giấy, như cửa tủ lạnh, góc học tập, hay hộp kỷ niệm.
  6. Chụp lại tờ giấy (không cần chụp mặt con) để lưu vào thư mục ảnh gia đình, phòng khi giấy thật bị rách.

Nếu nhà có nhiều con, đừng trao cho một đứa trong khi đứa kia ngồi bên cạnh với hai bàn tay không mà không có lời nào. Hãy nói thêm một câu cho đứa còn lại về việc con đang cố gắng, và hẹn rằng khi việc đó thành nếp, con cũng sẽ có giấy của riêng mình. Không cần trao cùng lúc, nhưng cần để mỗi đứa thấy cánh cửa luôn mở.

Những điều nên tránh khi làm giấy khen cho con

Giấy khen gia đình hỏng nhanh nhất vì những lỗi rất dễ mắc. Đọc lại tờ giấy trước khi trao và soát theo danh sách dưới đây.

  • Ghi điểm số hay thứ hạng trong lớp, kể cả khi con đạt điểm cao. Điểm đã có ở sổ liên lạc, giấy ở nhà nên dành cho thứ khác.
  • So sánh với anh chị em hoặc con nhà khác, kiểu "chăm hơn chị" hay "giỏi hơn bạn cùng lớp". Câu so sánh làm người được khen ngượng và người còn lại tổn thương.
  • Khen kèm điều kiện, như "khen con, nhưng lần sau phải được điểm mười". Tờ giấy lúc đó thành một bản giao việc.
  • Trao giấy như phần thưởng đổi chác: "làm xong bài thì có giấy khen". Giấy nên đến sau, như một sự nhận ra, không phải món hàng được hứa trước.
  • Làm quá dày: mỗi tuần một tờ cho mọi việc nhỏ. Lời khen bằng miệng nên dùng hằng ngày, còn giấy nên thưa, khoảng một đến hai tháng một lần.
  • Ghi việc con không thật sự làm chỉ để động viên. Trẻ nhận ra rất nhanh khi lời khen không đúng, và lần sau sẽ không tin nữa.

Giữ giấy khen và nhìn lại sau một năm

Một hộp giấy hoặc một tập bìa nhựa là đủ để cất những tờ giấy khen gia đình theo thứ tự thời gian. Cuối năm, có thể cùng con mở lại xem: tháng Ba con tập đi xe, tháng Sáu con tự đọc truyện, tháng Chín con trông em. Việc đọc lại giúp con thấy mình đã lớn lên thế nào bằng những việc có thật, thay vì bằng một con số trung bình. Đây cũng là lúc bố mẹ nhận ra mình hay khen nhóm việc nào và đang bỏ sót nhóm nào, để năm sau để ý hơn.

Nếu bé thích, có thể cho bé tự làm một tờ "giấy khen ngược" tặng bố mẹ trong buổi nhìn lại đó, ví dụ khen mẹ vì đã kiên nhẫn dạy bé đi xe đạp. Khi bé tự viết lời khen cho người khác, bé học cách nhìn ra nỗ lực, đúng điều mà bố mẹ đã làm cho bé cả năm.

Khi con lớn, tập giấy này thành một thứ kỷ niệm khá riêng: không phải bằng khen của ai cấp, mà là bằng chứng rằng có người đã để ý từng việc nhỏ con làm. Vì vậy, hãy viết tay ít nhất phần chữ ký và ngày tháng, dù phần còn lại in từ máy tính. Nét chữ của bố mẹ sau mười năm đọc lại có sức nặng hơn nhiều so với phông chữ đẹp.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu nên làm giấy khen cho con một lần?

Khoảng một đến hai tháng một lần là vừa, gắn với một thói quen hoặc một việc khó con đã giữ được. Lời khen bằng miệng thì nên có hằng ngày. Nếu giấy đến quá dày, con sẽ coi nó là chuyện thường và giấy mất giá trị.

Con đạt điểm cao ở trường có nên làm giấy khen không?

Có thể chúc mừng con bằng lời và một bữa ăn ngon, nhưng giấy khen ở nhà nên ghi quá trình thay vì con số. Ví dụ ghi việc con đã tự lập thời gian ôn bài mỗi tối, thay cho ghi điểm cụ thể, để con hiểu điều đáng giữ là cách làm.

Nhà có hai con, một đứa được khen đứa kia không thì sao?

Không cần trao cùng lúc cho cả hai, nhưng cần nói với đứa còn lại về việc con đang cố gắng và hẹn khi thành nếp con cũng có giấy riêng. Tuyệt đối tránh câu so sánh giữa hai con trên giấy hay khi trao.

Trẻ chưa biết đọc thì làm giấy khen thế nào?

Viết một câu ngắn và vẽ thêm hình minh hoạ việc con làm, ví dụ hình hộp đồ chơi đã cất gọn. Bố mẹ đọc to cho con nghe, chỉ vào từng chữ. Trẻ ba bốn tuổi nhớ cảm giác được đọc tên mình hơn là nội dung chữ.

Có nên thưởng tiền hoặc quà kèm giấy khen không?

Không bắt buộc và tốt nhất không gắn cố định. Nếu tờ giấy luôn đi kèm quà, con dễ chú ý đến quà hơn là lời ghi nhận. Thỉnh thoảng có thể kèm một trải nghiệm chung như đi công viên, nhưng đừng hứa trước như điều kiện.

Con lớn rồi thấy giấy khen trẻ con thì làm sao?

Đổi tên thành giấy ghi nhận hoặc viết dưới dạng một tấm thiệp, giọng tôn trọng như nói với người có trách nhiệm. Nội dung vẫn là việc cụ thể và lời cảm ơn, chỉ có hình thức giản dị hơn, ít màu sắc trang trí hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138