Giấy ghi nhận của một nhóm thiện nguyện nên gọi tên cụ thể việc từng người đã làm, và cố ý tìm ra những người làm nhiều mà ít xuất hiện: người lo kho hàng, người lái xe đường dài, người giữ sổ thu chi, người gọi điện xác minh hoàn cảnh. Những người đứng trước ống kính khi trao quà thường đã được nhìn thấy; tờ giấy cuối đợt là cơ hội hiếm hoi để những người đứng sau được cả nhóm nhìn thấy.
Bài này dành cho trưởng nhóm và người điều phối các nhóm thiện nguyện tự phát, câu lạc bộ thiện nguyện của trường, của phường: vì sao người lặng lẽ hay bị bỏ sót, cách tìm ra họ, câu ghi mẫu theo từng vai trò, những điều cần tránh khi ghi nhận trong môi trường thiện nguyện, và cách trao giấy khiêm tốn mà ấm áp. Giấy này là giấy nội bộ của nhóm, không phải giấy chứng nhận tình nguyện viên có số giờ để nộp hồ sơ.
Vì sao người làm nhiều nhất hay là người ít được nhắc nhất
Trong một chuyến thiện nguyện, những việc dễ thấy nhất là trao quà, nấu bữa ăn cho bà con, dạy các em nhỏ hát. Những việc này diễn ra ở nơi đông người, được chụp ảnh, được chia sẻ. Nhưng để có buổi trao quà một tiếng, có người đã mất ba buổi tối phân loại quần áo, có người lái xe sáu tiếng qua đèo, có người gọi hàng chục cuộc điện thoại xác minh danh sách hộ khó khăn với cán bộ xã.
Những người làm hậu cần thường cũng là những người không thích nói về mình. Họ không đăng ảnh, không kể công trong nhóm, và nếu ban điều phối không chủ động, họ sẽ trôi qua mọi buổi tổng kết mà không ai nhắc tên. Lâu dần, họ cảm thấy công sức của mình là đương nhiên, và nhóm mất người đúng ở những vị trí khó thay nhất.
Ghi nhận người lặng lẽ không phải là để thưởng, cũng không phải để đặt họ lên trên người khác. Đó là để cả nhóm có một bức tranh đúng về việc thiện nguyện thật sự cần những gì, và để người mới hiểu rằng phía sau mỗi buổi trao quà có rất nhiều việc không ai nhìn thấy mà vẫn cần người làm.
Cách tìm ra người lặng lẽ trước buổi tổng kết
Người lặng lẽ sẽ không tự giơ tay. Ban điều phối phải đi tìm họ bằng những cách có hệ thống, bắt đầu khoảng hai tuần trước buổi tổng kết.
- Liệt kê toàn bộ đầu việc của đợt thiện nguyện, từ xác minh danh sách, quyên góp, phân loại, đóng gói, vận chuyển, nấu ăn, giữ sổ, liên hệ địa phương, đến dọn dẹp sau cùng.
- Ghi tên người đã làm bên cạnh từng đầu việc, hỏi lại các trưởng nhóm nhỏ để điền những ô còn trống.
- Nhìn những đầu việc chỉ có một hai tên mà khối lượng lớn: đó thường là chỗ có người lặng lẽ gánh nhiều.
- Hỏi riêng một vài thành viên: "Trong đợt này, ai giúp bạn nhiều nhất mà bạn nghĩ nhóm chưa biết?"
- Xem lại nhóm nhắn tin, những người hay nhận việc lúc nửa đêm, những người trả lời "để mình lo" mà không bàn thêm.
- Đối chiếu danh sách người được ghi nhận dự kiến với danh sách đầu việc, bảo đảm mỗi khâu quan trọng đều có ít nhất một người được gọi tên.
Cách làm này cũng giúp nhóm nhận ra khâu nào đang thiếu người, để đợt sau phân việc đều hơn. Bảng đầu việc sau buổi tổng kết nên lưu lại cho người điều phối đợt tiếp theo.
Câu ghi mẫu theo từng vai trò
Câu ghi nên nói việc, nói khó khăn đã vượt qua, và nói việc đó giúp được gì cho chuyến đi. Tránh nói số tiền hay số lượng quà nếu không cần thiết, vì thiện nguyện không nên thành cuộc đua con số. Tên người và nhóm là giả định.
| Vai trò | Câu ghi mẫu |
|---|---|
| Lo kho hàng | "Cảm ơn chị Hạnh đã dành bốn buổi tối phân loại và gấp từng bộ quần áo theo cỡ, để mỗi em nhỏ ở điểm trường nhận đúng bộ vừa với mình." |
| Lái xe đường dài | "Cảm ơn anh Dũng đã lái xe chở hàng qua đèo trong mưa, đưa cả đoàn và hàng hoá đến nơi an toàn và về nhà an toàn." |
| Giữ sổ thu chi | "Cảm ơn bạn Thảo đã ghi chép từng khoản đóng góp và chi tiêu, công khai rõ ràng để mọi người yên tâm gửi lòng tốt qua nhóm." |
| Xác minh hoàn cảnh | "Cảm ơn anh Phúc đã liên hệ với cán bộ xã và đến tận nhà từng hộ để danh sách nhận quà đúng người, đúng hoàn cảnh." |
| Dọn dẹp sau cùng | "Cảm ơn nhóm bạn trẻ đã ở lại sau cùng dọn sạch sân trường, trả lại bàn ghế đúng chỗ cho thầy cô điểm trường." |
Câu ghi viết ở ngôi nhóm ("cảm ơn... đã"), không cần tính từ to tát. Một câu cụ thể và đúng đã đủ khiến người nhận xúc động, vì họ biết có người đã để ý.
Điều cần tránh khi ghi nhận trong nhóm thiện nguyện
Môi trường thiện nguyện có những nhạy cảm riêng, khác câu lạc bộ thể thao hay lớp học. Giấy ghi nhận làm vội rất dễ chạm vào những chỗ này.
- Xếp hạng người đóng góp nhiều tiền nhất. Giấy nội bộ của nhóm nên ghi nhận công sức, không đem số tiền đóng góp của cá nhân ra so sánh.
- Đưa hình ảnh, tên người nhận hỗ trợ lên giấy. Bà con, các em nhỏ nhận quà không phải là đạo cụ cho tờ giấy ghi nhận của nhóm. Tôn trọng sự riêng tư của họ.
- Dùng danh hiệu như "thành viên xuất sắc nhất". Trong thiện nguyện, chữ "nhất" dễ làm người khác thấy công sức của mình bị đặt thấp hơn.
- Chỉ ghi nhận trưởng nhóm, người điều phối. Người điều phối thường đã được biết tới nhiều nhất; tờ giấy nên đi xuống tới từng khâu.
- Ghi nhận những người không thật sự tham gia chỉ vì họ có quan hệ hay có tiếng. Cả nhóm sẽ thấy ngay và tờ giấy mất giá trị.
- Biến buổi trao giấy thành dịp quảng bá cho nhà tài trợ hay cá nhân nào đó. Lời cảm ơn nhà tài trợ nên tách riêng, theo cách riêng.
Giấy ghi nhận nội bộ khác giấy chứng nhận tình nguyện viên
Nhiều tình nguyện viên trẻ, nhất là sinh viên, cần một giấy chứng nhận có số giờ, vai trò và người xác nhận để nộp cho trường hoặc đưa vào hồ sơ xin việc. Đó là một loại giấy khác, mang tính xác nhận, nên ghi đầy đủ thông tin và có người đại diện nhóm ký. Còn giấy ghi nhận cuối đợt mà bài này nói tới là giấy nội bộ, mang tính tình cảm, nhằm cảm ơn và gọi tên công sức.
Không nên gộp hai loại làm một. Nếu dồn câu cảm ơn ấm áp vào một tờ giấy có số giờ và chữ ký xác nhận, tờ giấy sẽ vừa thiếu trang trọng cho mục đích hồ sơ, vừa thiếu tình cảm cho mục đích ghi nhận. Nhóm có thể làm cả hai: một tờ xác nhận cho ai cần, một tờ hoặc một tấm thiệp ghi nhận cho tất cả.
Với tờ ghi nhận nội bộ, đừng ghi những thông tin mà nhóm không thể xác minh, như tổng số giờ của từng người nếu nhóm không điểm danh kỹ. Một câu ghi việc cụ thể đáng tin hơn một con số ước lượng. Nếu một thành viên cần giấy xác nhận chính thức để nộp đi đâu đó, hãy làm riêng tờ đó với thông tin có căn cứ.
Nhóm làm nhiều đợt trong năm: ghi nhận theo năm, không theo từng chuyến
Nhóm thiện nguyện hoạt động đều đặn, như mỗi tháng một chuyến lên điểm trường hay mỗi tuần một buổi nấu cơm cho bệnh nhân, không nên làm giấy ghi nhận sau mỗi đợt. Làm dày như vậy vừa tốn sức ban điều phối, vừa khiến tờ giấy thành chuyện thường. Một buổi tổng kết cuối năm, hoặc nửa năm một lần, là nhịp vừa phải.
Khi ghi nhận theo năm, câu ghi có thể kể lại một chặng đường: "Cảm ơn chị Mai đã có mặt ở chín trên mười hai chuyến lên điểm trường năm nay, và là người đầu tiên nhận lo phần sách vở mỗi lần." Câu như vậy cho thấy nhóm đã theo dõi công sức của chị suốt cả năm chứ không chỉ một lần nổi bật. Để viết được, ban điều phối cần giữ bảng đầu việc của từng chuyến, như đã nói ở phần tìm người lặng lẽ.
Với thành viên mới tham gia một hai đợt, vẫn nên có lời cảm ơn, nhưng có thể gom vào một tấm thiệp chung cho nhóm thành viên mới, ghi tên từng người. Điều này giúp họ thấy mình được chào đón mà không làm loãng những lời ghi nhận dành cho người đã gắn bó lâu.
Trao giấy khiêm tốn mà ấm áp
Buổi tổng kết của nhóm thiện nguyện nên giản dị, có thể là một bữa cơm chung sau chuyến đi, hoặc một buổi gặp nhỏ ở nhà một thành viên. Không cần phông bạt, không cần mời khách. Trưởng nhóm đọc từng câu ghi, gọi người nhận, trao giấy và một cái bắt tay. Với người lặng lẽ, khoảnh khắc này thường làm họ bối rối; đừng bắt họ phát biểu.
Có thể mở đầu bằng việc kể lại toàn bộ đầu việc của chuyến đi, để mọi người hình dung được khối lượng công việc. Sau đó trao giấy theo trình tự các khâu, từ chuẩn bị đến kết thúc, để mỗi người nhận được đặt đúng vào câu chuyện chung. Cách trao theo khâu này cũng tránh được cảm giác có người quan trọng hơn người khác.
Sau buổi tổng kết, nếu muốn chia sẻ lên trang của nhóm, hãy hỏi người nhận trước. Nhiều người làm thiện nguyện không muốn tên mình xuất hiện công khai, và điều đó cần được tôn trọng. Có thể chỉ chia sẻ ảnh tập thể và lời cảm ơn chung, giữ câu ghi riêng như một món quà riêng giữa nhóm và người nhận.
Câu hỏi thường gặp
Nhóm thiện nguyện tự phát có cần làm giấy ghi nhận không?
Không bắt buộc, nhưng rất nên sau những đợt lớn. Một tờ giấy ghi đúng việc từng người làm giúp giữ chân thành viên, nhất là những người làm hậu cần ít được nhìn thấy, và giúp người mới hiểu nhóm cần những vai trò nào.
Có nên ghi số tiền mỗi người đóng góp lên giấy ghi nhận không?
Không nên. Giấy nội bộ nên ghi nhận công sức và việc làm, không so sánh tiền bạc. Số liệu thu chi đã có sổ quỹ công khai riêng. Đặt số tiền lên giấy dễ biến thiện nguyện thành cuộc đua và làm người góp ít ngại ngùng.
Làm sao biết ai là người làm nhiều mà ít ai biết?
Liệt kê toàn bộ đầu việc của đợt, ghi tên người làm từng việc, hỏi lại các trưởng nhóm nhỏ và hỏi riêng thành viên xem ai đã giúp họ nhiều. Những khâu khối lượng lớn mà chỉ có một hai tên thường là nơi có người lặng lẽ.
Giấy ghi nhận nội bộ có dùng để nộp hồ sơ được không?
Giấy nội bộ mang tính tình cảm, thường không đủ thông tin để làm hồ sơ. Nếu thành viên cần nộp cho trường hay nơi xin việc, nhóm nên làm riêng một giấy chứng nhận tình nguyện viên có vai trò, thời gian và người xác nhận cụ thể.
Có nên đưa ảnh bà con nhận quà lên giấy ghi nhận của nhóm không?
Không nên. Người nhận hỗ trợ có quyền riêng tư và phẩm giá của họ. Giấy ghi nhận dành cho thành viên nhóm, nên dùng ảnh tập thể của nhóm hoặc ảnh cảnh vật, không dùng hình ảnh bà con hay các em nhỏ được giúp.
Người được ghi nhận không muốn công khai tên thì làm sao?
Tôn trọng mong muốn đó. Vẫn trao giấy riêng trong buổi gặp nội bộ, nhưng khi chia sẻ ra ngoài chỉ dùng lời cảm ơn chung hoặc ảnh tập thể. Nhiều người làm thiện nguyện thích giữ kín, và đó là một phần lý do họ đáng được ghi nhận.