Phiếu bảo hành do cửa hàng tự cấp phải ghi rõ sản phẩm nào (kèm số máy, số sê-ri nếu có), ai chịu trách nhiệm bảo hành (hãng hay cửa hàng), thời hạn tính từ ngày nào, bảo hành những lỗi gì, không bảo hành trong trường hợp nào và khách mang máy đến đâu. Giấy cam kết hàng chính hãng thì phải nói được cửa hàng cam kết điều gì cụ thể và chịu trách nhiệm ra sao nếu cam kết sai. Hai loại giấy này là lời hứa với khách, không phải giấy ghi nhận cho đẹp.
Bảo hành và trách nhiệm của người bán với người tiêu dùng có quy định riêng trong pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và pháp luật thương mại. Bài này nói về cách ghi cho rõ ràng, trung thực; còn nghĩa vụ tối thiểu của cửa hàng, thời hạn, cách giải quyết khi có tranh chấp thì nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi người làm pháp lý, vì quy định có thể thay đổi.
Phân biệt bảo hành của hãng và bảo hành của cửa hàng
Nhiều sản phẩm như điện thoại, đồ điện gia dụng, xe máy có bảo hành của nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, thực hiện tại trung tâm bảo hành của hãng. Cửa hàng bán lẻ khi đó thường chỉ là nơi bán và có thể hỗ trợ nhận máy chuyển đi. Một số cửa hàng bán thêm hoặc tặng thêm bảo hành riêng của mình, ví dụ đổi máy mới trong mười lăm ngày đầu, hay bảo hành thêm sau khi bảo hành của hãng hết hạn. Lại có những mặt hàng không có bảo hành của hãng, như hàng thủ công, hàng tự lắp ráp, hàng đã qua sử dụng; khi đó bảo hành, nếu có, hoàn toàn là của cửa hàng.
Trên phiếu, phải tách rõ hai thứ này. Một phiếu chỉ ghi "bảo hành mười hai tháng" mà không nói ai bảo hành thì đến lúc máy hỏng, khách mang tới cửa hàng, cửa hàng bảo khách đi trung tâm của hãng, trung tâm của hãng lại nói hàng không thuộc diện bảo hành vì không có số sê-ri trong hệ thống. Khách kẹt giữa hai bên và giận cả hai.
Cách ghi gọn: một dòng "Bảo hành của nhà sản xuất: [thời hạn], tại hệ thống trung tâm bảo hành của hãng", một dòng "Bảo hành của cửa hàng: [nội dung, thời hạn], tại cửa hàng". Nếu không có bảo hành của cửa hàng thì ghi rõ cửa hàng hỗ trợ những gì, chẳng hạn nhận máy và gửi đi giúp khách.
Các dòng phải có trên phiếu bảo hành
Bảng dưới là bộ dòng tối thiểu cho phiếu bảo hành cửa hàng tự in. Mặt hàng đặc thù có thể cần thêm, ví dụ đồ điện lạnh cần ghi điều kiện lắp đặt.
| Dòng | Ghi thế nào | Vì sao |
|---|---|---|
| Tên, địa chỉ cửa hàng | Tên đúng giấy đăng ký kinh doanh, địa chỉ nơi nhận bảo hành | Khách biết mang máy đến đâu, hỏi ai |
| Số phiếu | Số riêng, trùng với hoá đơn hoặc sổ bán hàng | Tra lại giao dịch khi khách mất hoá đơn |
| Tên sản phẩm, mẫu | Tên đầy đủ, mã mẫu, màu nếu cần phân biệt | Tránh tranh cãi máy này hay máy khác |
| Số máy, số sê-ri | Chép đúng từ thân máy, kiểm lại hai lần | Căn cứ chính để nhận đúng sản phẩm |
| Ngày mua, thời hạn | Ngày bàn giao và ngày hết hạn tính sẵn | Khách khỏi phải tự tính, khỏi cãi |
| Phạm vi bảo hành | Loại lỗi được bảo hành, ví dụ lỗi kỹ thuật do nhà sản xuất | Khách biết trước được gì |
| Trường hợp không bảo hành | Liệt kê ngắn, chữ đọc được, không giấu xuống mặt sau | Tránh khách thấy bị lừa khi bị từ chối |
| Chữ ký hai bên | Nhân viên bán hàng và khách ký nhận | Xác nhận khách đã được thông báo |
Phần trường hợp không bảo hành là chỗ cửa hàng hay viết quá rộng, kiểu "mọi hư hỏng do người dùng". Viết cụ thể hơn: rơi vỡ, vào nước, tự ý tháo máy, dùng sai điện áp. Câu càng cụ thể, khách càng ít cảm giác cửa hàng tìm cớ từ chối.
Giấy cam kết hàng chính hãng: cam kết điều gì
Giấy cam kết hàng chính hãng phổ biến ở các cửa hàng mỹ phẩm, đồng hồ, đồ điện tử, phụ tùng. Vấn đề là chữ "chính hãng" được dùng rất lỏng. Có cửa hàng hiểu là hàng do hãng sản xuất, có cửa hàng hiểu là hàng nhập qua kênh của nhà phân phối được hãng chỉ định, có cửa hàng chỉ có nghĩa là hàng không phải hàng nhái. Khách đọc chữ "chính hãng" thường hiểu theo nghĩa rộng nhất.
Một giấy cam kết đáng tin nói rõ cửa hàng cam kết điều gì: sản phẩm do hãng nào sản xuất, nhập về qua kênh nào (nhà phân phối chính thức, nhập khẩu trực tiếp, hay hàng xách tay), có giấy tờ nguồn gốc nào mà cửa hàng sẵn sàng cho xem. Kèm theo đó là cửa hàng chịu trách nhiệm gì nếu sản phẩm được xác định không đúng như cam kết, ví dụ hoàn tiền, đổi hàng, trong thời hạn nào kể từ ngày mua.
Đừng cam kết điều cửa hàng không kiểm chứng được. Nếu nhập hàng qua nhiều tầng trung gian và không có giấy tờ đến tận hãng, đừng ghi "chính hãng nhập khẩu trực tiếp". Ghi đúng kênh nhập là trung thực với khách và an toàn cho cửa hàng. Hàng xách tay thì ghi là hàng xách tay, nói rõ không có bảo hành của hãng tại Việt Nam nếu đúng như vậy.
Thời hạn và cách tính
Tính từ ngày bàn giao. Với hàng giao tận nhà hay cần lắp đặt, ngày bàn giao có thể khác ngày thanh toán. Ghi rõ tính từ ngày nào, và nên là ngày khách thực sự nhận được hàng dùng được.
Ghi sẵn ngày hết hạn. Đừng để khách tự cộng mười hai tháng. Ghi luôn "bảo hành đến hết ngày …", vừa rõ vừa tránh hiểu nhầm về tháng có ba mươi hay ba mươi mốt ngày.
Thời gian sửa không trừ vào thời hạn. Nhiều cửa hàng cộng thêm vào thời hạn bảo hành số ngày máy nằm ở chỗ sửa. Nếu cửa hàng làm vậy, ghi lên phiếu; đó là điểm khách đánh giá cao.
Bảo hành bộ phận khác nhau. Một số sản phẩm có bộ phận bảo hành dài hơn, như động cơ, máy nén. Ghi riêng từng dòng thay vì một con số chung.
Kiểm quy định tối thiểu. Một số nhóm hàng có thể có quy định về bảo hành bắt buộc hoặc thời hạn tối thiểu. Trước khi in mẫu phiếu, tra văn bản hiện hành cho nhóm hàng của mình.
Lỗi hay gặp khiến khách mất lòng tin
Những lỗi dưới đây xuất hiện ở cả cửa hàng mới mở lẫn cửa hàng lâu năm. Phần lớn đến từ việc dùng một mẫu phiếu chung cho mọi mặt hàng.
- Phiếu không có số sê-ri. Khi máy hỏng, cửa hàng không chứng minh được đây là máy đã bán, khách không chứng minh được đây là máy đã mua.
- Chữ "bảo hành trọn đời" mà không nói trọn đời của sản phẩm, của cửa hàng hay của người mua, và bảo hành những gì.
- Điều kiện không bảo hành in chữ rất nhỏ ở mặt sau, nhân viên không đọc lại cho khách khi bán.
- Tem niêm phong dán lên chỗ khách buộc phải mở để dùng bình thường, rồi lấy lý do rách tem để từ chối.
- Cam kết "chính hãng" nhưng không giữ giấy tờ nhập hàng, khách hỏi xem thì không có.
- Ghi một thời hạn, làm theo thời hạn khác vì nhân viên mới không biết chính sách đã đổi.
Khi đổi chính sách bảo hành, in phiếu mẫu mới, thu hồi phiếu trắng cũ ở quầy, và ghi rõ ngày áp dụng. Khách mua trước ngày đổi vẫn được hưởng theo phiếu cũ.
Mẫu chữ phiếu bảo hành và giấy cam kết tham khảo
Phần chữ dưới đây dùng tên giả định, để bạn hình dung một phiếu đủ dòng mà vẫn đọc được trong một phút. Chỗ trong ngoặc vuông là chỗ thay bằng thông tin thật.
CỬA HÀNG ĐIỆN MÁY G — [địa chỉ nơi nhận bảo hành]. PHIẾU BẢO HÀNH số [số phiếu]. Sản phẩm: quạt điều hoà, mẫu [mã mẫu], số sê-ri [số]. Ngày bàn giao: [ngày]. Bảo hành của nhà sản xuất: [thời hạn] tại trung tâm bảo hành của hãng; cửa hàng nhận máy và gửi đi giúp khách. Bảo hành của cửa hàng: đổi sản phẩm mới cùng mẫu nếu có lỗi kỹ thuật trong [số] ngày đầu, tại cửa hàng. Không bảo hành khi: rơi vỡ, vào nước, tự ý tháo máy, dùng sai điện áp ghi trên thân máy. Thời gian máy nằm ở chỗ sửa được cộng thêm vào thời hạn bảo hành. Khách hàng đã được đọc và hiểu các điều kiện trên. Nhân viên bán hàng (ký) — Khách hàng (ký).
GIẤY CAM KẾT NGUỒN GỐC HÀNG HOÁ. Cửa hàng G cam kết sản phẩm trên do hãng H sản xuất, nhập về qua nhà phân phối [tên đơn vị] theo hoá đơn số [số]. Nếu sản phẩm được cơ quan có thẩm quyền hoặc hãng xác định không đúng nguồn gốc nêu trên, cửa hàng hoàn lại toàn bộ tiền hàng cho khách.
Để ý phần cam kết nói cụ thể kênh nhập và hệ quả nếu sai, không dùng những chữ như "cam kết trăm phần trăm" vốn không thêm thông tin gì. Mẫu chỉ để tham khảo cách trình bày; nội dung nghĩa vụ thật phải khớp quy định hiện hành cho nhóm hàng của cửa hàng.
Lưu phiếu và xử lý khi khách quay lại
Phiếu đưa cho khách chỉ là một nửa. Cửa hàng nên giữ bản lưu, có thể là liên thứ hai của phiếu giấy hoặc một dòng trong sổ bán hàng có số phiếu, sản phẩm, số sê-ri, ngày mua, tên và cách liên hệ của khách. Khách làm mất phiếu nhưng còn nhớ ngày mua thì cửa hàng vẫn tra được và giữ được lời hứa bảo hành.
Khi khách mang máy đến, lập biên nhận ghi tình trạng máy lúc nhận, phụ kiện kèm theo, lỗi khách mô tả, ngày hẹn trả. Biên nhận này bảo vệ cả hai bên: khách biết máy đang ở đâu, cửa hàng không bị đổ lỗi về vết trầy có sẵn. Nếu từ chối bảo hành, nói rõ lý do theo đúng điều kiện đã ghi trên phiếu, và nếu khách không đồng ý, hướng dẫn khách các bước khiếu nại thay vì tranh cãi tại quầy.
Với tranh chấp kéo dài, cửa hàng và khách đều có thể tìm tư vấn pháp lý. Cửa hàng nên giữ đủ phiếu, biên nhận, ảnh tình trạng máy lúc nhận; đó là những thứ giúp làm rõ sự việc nhanh nhất.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng có bắt buộc phải cấp phiếu bảo hành không?
Tuỳ nhóm hàng và cam kết của người bán. Nếu cửa hàng đã hứa bảo hành khi bán thì nên có phiếu hoặc giấy tờ ghi rõ nội dung để thực hiện. Nghĩa vụ cụ thể của người bán với từng nhóm hàng nằm trong pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi người làm pháp lý.
Mất phiếu bảo hành thì có được bảo hành không?
Nếu cửa hàng có lưu bản sao hoặc sổ bán hàng ghi số sê-ri và ngày mua, khách vẫn có thể được bảo hành. Với bảo hành của hãng, nhiều hãng tra theo số sê-ri hoặc ngày kích hoạt. Khách nên giữ hoá đơn và chụp ảnh phiếu ngay khi mua để phòng mất.
Ghi "bảo hành trọn đời" có được không?
Được nếu cửa hàng thật sự làm được và nói rõ phạm vi: bảo hành những lỗi gì, trọn đời của sản phẩm hay trong thời gian cửa hàng còn hoạt động, miễn phí hay có tính công. Ghi chung chung dễ dẫn tới tranh cãi và làm khách thấy bị hứa suông.
Hàng xách tay có ghi được là hàng chính hãng không?
Nếu sản phẩm do hãng sản xuất thì về nguồn gốc là hàng của hãng, nhưng nên ghi rõ là hàng xách tay và nói thẳng có hay không có bảo hành của hãng tại Việt Nam. Viết như vậy trung thực với khách và tránh hiểu nhầm với hàng nhập qua nhà phân phối chính thức.
Tem niêm phong rách có phải lý do hợp lệ để từ chối bảo hành không?
Tuỳ trường hợp và điều kiện đã thông báo cho khách. Tem đặt ở chỗ khách không phải mở khi dùng bình thường mà bị rách có thể là dấu hiệu máy đã bị tháo. Nhưng tem dán ở chỗ buộc phải mở thì dùng làm lý do từ chối là không hợp lý. Khi có tranh chấp, nên hỏi tư vấn pháp lý.
Cửa hàng có thể ghi những gì trong phần không bảo hành?
Những trường hợp cụ thể như rơi vỡ, vào nước, tự ý tháo sửa, dùng sai điện áp, thiên tai. Mỗi trường hợp nên viết rõ và nhân viên đọc lại cho khách khi bán. Điều kiện không được trái với quy định bảo vệ người tiêu dùng; tra văn bản hiện hành khi soạn mẫu.