Giấy chứng nhận đại lý, nhà phân phối là tờ giấy doanh nghiệp cấp cho bên bán hàng của mình để họ trưng ra cho khách thấy, nên nó phải ghi đủ năm thứ: bên được cấp là ai, được bán nhóm hàng nào, trong khu vực hay kênh nào, có hiệu lực từ ngày nào đến ngày nào, và được dùng tên, hình ảnh của hãng tới mức nào. Thiếu một trong năm, tờ giấy dễ bị dùng quá phạm vi: đại lý một tỉnh tự xưng đại diện toàn miền, đại lý đã ngừng hợp tác vẫn treo giấy cũ để bán hàng không rõ nguồn.
Giấy chứng nhận không thay cho hợp đồng đại lý hay hợp đồng phân phối. Hợp đồng là chỗ ghi quyền và nghĩa vụ giữa hai bên; giấy chứng nhận là bản tóm tắt phần mà người ngoài cần biết. Bài này đi từ khác biệt đó tới các dòng phải có, cách ghi phạm vi và thời hạn, phần quyền dùng thương hiệu, những lỗi hay gặp và một bố cục chữ tham khảo, với tên đơn vị đều là giả định.
Giấy chứng nhận đại lý khác gì hợp đồng đại lý
Hợp đồng đại lý hay hợp đồng phân phối là văn bản hai bên cùng ký, dài nhiều trang, có điều khoản giá, chiết khấu, công nợ, chỉ tiêu doanh số, cách giải quyết tranh chấp. Đó là tài liệu nội bộ, đại lý không đưa cho khách xem. Giấy chứng nhận thì ngược lại: một trang, do bên giao đại lý ký một mình, để đại lý đóng khung treo ở cửa hàng, chụp ảnh đăng lên trang bán hàng hoặc gửi kèm hồ sơ khi đi chào hàng cho công trình, cho trường học, cho cơ quan.
Vì người đọc giấy chứng nhận là người ngoài, nó chỉ nên chứa những gì người ngoài cần kiểm: đây có phải đại lý thật không, bán hàng gì, ở đâu, còn hạn không. Mọi con số thương mại như mức chiết khấu, chỉ tiêu, hạn mức công nợ tuyệt đối không đưa lên giấy. Câu cuối trên giấy nên dẫn chiếu về hợp đồng, kiểu "Quyền và nghĩa vụ của hai bên theo hợp đồng đại lý số …", để ai cần biết sâu hơn thì hiểu rằng tờ giấy này không phải toàn bộ thoả thuận.
Một hệ quả thực tế: khi hợp đồng thay đổi, chẳng hạn mở rộng thêm nhóm hàng, giấy chứng nhận phải được cấp lại cho khớp. Doanh nghiệp quên bước này thì đại lý cầm giấy cũ ghi ít hơn quyền thật, hoặc tệ hơn là giấy ghi nhiều hơn quyền thật sau khi hợp đồng đã bị thu hẹp. Quan hệ đại lý, phân phối chịu sự điều chỉnh của pháp luật thương mại; khi soạn hợp đồng, nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi người làm pháp chế, còn giấy chứng nhận thì bám đúng hợp đồng đã ký.
Các dòng phải có trên giấy chứng nhận đại lý
Bảng dưới là bộ dòng tối thiểu. Thứ tự từ trên xuống gần đúng với cách mắt người đọc lướt qua một tờ giấy treo tường: tên hãng, chữ chứng nhận, tên đại lý, rồi mới tới chi tiết.
| Dòng | Ghi thế nào | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Tên bên giao đại lý | Tên doanh nghiệp đầy đủ như trên giấy đăng ký, kèm mã số doanh nghiệp | Người kiểm cần biết ai đứng sau tờ giấy để hỏi lại |
| Tiêu đề | "Giấy chứng nhận đại lý" hoặc "Giấy chứng nhận nhà phân phối", thêm chữ "cấp 1", "chính thức" nếu đúng như vậy | Phân biệt đại lý với cửa hàng bán lẻ thông thường |
| Tên bên được cấp | Tên hộ kinh doanh hay công ty đúng như giấy tờ, kèm địa chỉ điểm bán | Tránh trường hợp một người cầm giấy dùng cho cửa hàng khác |
| Nhóm hàng | Tên dòng sản phẩm hoặc nhóm hàng, không ghi chung chung "các sản phẩm của công ty" | Đại lý thiết bị vệ sinh không thành đại lý cả gạch ốp lát |
| Khu vực, kênh bán | Tỉnh, thành, phường xã hoặc kênh: bán lẻ tại cửa hàng, bán cho công trình, bán trực tuyến | Đây là dòng bị lạm dụng nhiều nhất |
| Thời hạn | Từ ngày, đến ngày, không ghi "lâu dài" | Giấy hết hạn tự mất giá trị, không cần đòi lại |
| Số hiệu giấy | Một mã duy nhất, trùng với sổ cấp của doanh nghiệp | Để người ngoài gọi về hỏi đúng giấy nào |
| Người ký, dấu | Người có thẩm quyền theo phân công nội bộ, đóng dấu nếu doanh nghiệp dùng dấu | Giấy không chữ ký người có thẩm quyền dễ bị làm giả |
Ngoài bộ dòng trên, có thể thêm một câu ngắn về cách kiểm tra: "Giấy này có giá trị khi số hiệu trùng với danh sách đại lý do công ty công bố". Câu đó nhắc người mua tự kiểm, và nhắc chính doanh nghiệp phải giữ danh sách cập nhật.
Ghi phạm vi: khu vực, kênh bán, nhóm hàng
Phạm vi là phần dễ viết lỏng tay nhất, vì khi ký hợp đồng hai bên đều vui vẻ và nghĩ chẳng cần chặt chẽ trên một tờ giấy treo tường. Rắc rối đến về sau: hai đại lý cùng tỉnh cùng treo giấy, khách hỏi bên nào là chính thức, hoặc một đại lý bán lẻ đem giấy đi chào thầu một công trình ở tỉnh khác. Muốn tránh, mỗi chiều của phạm vi nên ghi thành một dòng riêng, chữ rõ, không gộp.
Với khu vực, ghi theo địa giới hành chính hiện hành. Sau đợt sắp xếp còn 34 tỉnh thành và bỏ cấp huyện, các giấy cũ ghi kiểu "khu vực huyện X" nên được rà lại: khi cấp mới, ghi theo tỉnh mới và phường xã mới, có thể kèm tên cũ trong ngoặc để đại lý và khách quen dễ nhận ra. Với kênh bán, phân biệt bán tại điểm bán, bán cho dự án công trình, bán trên sàn thương mại điện tử và trang riêng. Nhiều doanh nghiệp cho đại lý bán tại cửa hàng nhưng giữ kênh dự án cho mình; điều đó phải nằm trên giấy, không chỉ nằm trong hợp đồng.
Chữ "độc quyền" là chữ cần cân nhắc kỹ nhất. Chỉ ghi khi hợp đồng thật sự cam kết không giao cho bên nào khác trong cùng khu vực và cùng nhóm hàng, và ghi luôn khu vực, nhóm hàng đi kèm. Nếu hợp đồng không có cam kết đó, đừng để đại lý tự thêm chữ này vào bản thiết kế với lý do cho đẹp. Một chữ "độc quyền" ghi sai có thể khiến đại lý khác cùng khu vực phản đối, và người mua hiểu lầm về quan hệ của các bên.
Thời hạn hiệu lực, gia hạn và thu hồi
Luôn có ngày hết hạn. Thời hạn trên giấy nên trùng thời hạn hợp đồng, hoặc ngắn hơn nếu hợp đồng dài nhiều năm. Nhiều doanh nghiệp chọn cấp theo năm, hết năm đánh giá lại rồi cấp tờ mới; đại lý nào ngừng hợp tác thì giấy cũ tự hết hiệu lực mà không cần tranh cãi đòi lại.
Gia hạn bằng giấy mới, không ghi chồng. Đừng đóng thêm dấu "gia hạn đến …" lên tờ cũ. Cấp tờ mới với số hiệu mới, ghi trong sổ cấp rằng tờ mới thay tờ cũ. Người ngoài nhìn vào chỉ thấy một mốc thời hạn, không phải đoán dòng nào còn giá trị.
Ghi điều kiện mất hiệu lực. Một câu như "Giấy chứng nhận hết hiệu lực trước thời hạn khi hợp đồng đại lý chấm dứt" giúp doanh nghiệp có chỗ dựa khi phải yêu cầu đại lý gỡ giấy xuống. Câu này nằm ở chân giấy, chữ nhỏ vừa phải.
Thu hồi phải có thông báo. Khi chấm dứt hợp tác, gửi thông báo bằng văn bản đề nghị đại lý ngừng trưng bày giấy và gỡ ảnh giấy trên các trang bán hàng. Đồng thời cập nhật danh sách đại lý công bố, để khách gọi về hỏi thì nhân viên trả lời đúng.
Giữ bản lưu. Mỗi giấy đã cấp lưu một bản chụp hoặc bản điện tử, kèm ngày giao và người nhận. Khi có khiếu nại, đó là thứ duy nhất chứng minh doanh nghiệp đã cấp đúng nội dung gì.
Quyền dùng tên, hình ảnh thương hiệu ghi ở đâu
Đại lý gần như lúc nào cũng dùng tên và nhận diện của hãng trên biển hiệu, trên trang bán hàng, trên danh thiếp. Phần lớn doanh nghiệp quy định việc này trong hợp đồng hoặc trong một bộ hướng dẫn nhận diện gửi riêng. Trên giấy chứng nhận, chỉ cần một câu ngắn xác nhận quyền đó và giới hạn của nó, ví dụ: "Được sử dụng tên và nhận diện thương hiệu của Công ty A tại điểm bán và trên kênh bán hàng của đại lý, theo hướng dẫn nhận diện do Công ty A cung cấp, trong thời hạn hiệu lực của giấy này".
Câu đó làm ba việc: nói rằng đại lý được dùng, nói dùng ở đâu, và nói dùng tới bao giờ. Khi hợp tác kết thúc, doanh nghiệp có cơ sở để đề nghị gỡ nhận diện khỏi biển hiệu. Không nên ghi rộng kiểu "được toàn quyền sử dụng thương hiệu", vì đại lý có thể hiểu là được in tên hãng lên sản phẩm khác, lên bao bì tự làm, hay đặt tên trang bán hàng y hệt tên hãng khiến khách nhầm là kênh chính thức của công ty.
Nếu doanh nghiệp có nhãn hiệu đã đăng ký và muốn kiểm soát chặt, nên để bộ phận pháp chế hoặc luật sư xem câu chữ phần này, vì quyền sử dụng nhãn hiệu có quy định riêng. Giấy chứng nhận chỉ là chỗ phản ánh thoả thuận đã có, không phải chỗ tạo ra quyền mới.
Lỗi hay gặp khiến giấy chứng nhận đại lý bị lạm dụng
Các lỗi dưới đây gặp ở cả doanh nghiệp lớn lẫn cơ sở sản xuất nhỏ mới mở kênh đại lý. Phần lớn sửa được chỉ bằng cách thêm một dòng hoặc bỏ một chữ.
- Không ghi thời hạn. Giấy cấp từ nhiều năm trước vẫn treo ở cửa hàng đã chuyển sang bán hàng của bên khác.
- Ghi "khu vực miền Nam", "khu vực phía Bắc". Không ai biết ranh giới ở đâu, hai đại lý cùng cho rằng mình được bán ở một tỉnh.
- Gửi bản thiết kế cho đại lý tự in. Đại lý sửa thêm chữ, thêm nhóm hàng, in lại nhiều bản cho các chi nhánh không có trong hợp đồng.
- Không có số hiệu. Khách gọi về hỏi, nhân viên không biết đối chiếu với đâu.
- Người ký không đúng thẩm quyền. Trưởng phòng kinh doanh vùng tự ký giấy cho đại lý mới mà chưa có hợp đồng được duyệt.
- Để chữ "độc quyền" hay "đại diện" trong khi hợp đồng không cam kết. Dễ thành tranh chấp giữa các đại lý.
- Không cập nhật danh sách công bố. Giấy ghi "kiểm tra tại danh sách đại lý của công ty" nhưng danh sách thiếu tên, khách mất lòng tin vào cả tờ giấy.
Cách phòng chung là giữ một người chịu trách nhiệm phát hành, một sổ cấp có số hiệu, và một lịch rà soát hằng năm đối chiếu sổ cấp với danh sách hợp đồng còn hiệu lực.
Bố cục chữ tham khảo cho giấy chứng nhận đại lý
Dưới đây là phần chữ của một giấy chứng nhận đại lý với tên giả định, để bạn hình dung thứ tự. Thiết kế khung, màu và vị trí dấu thì theo nhận diện của doanh nghiệp.
CÔNG TY CỔ PHẦN A — Mã số doanh nghiệp: [mã số]. GIẤY CHỨNG NHẬN ĐẠI LÝ. Số: [năm]/ĐL-[số thứ tự]. Công ty Cổ phần A chứng nhận: Cửa hàng B, chủ hộ kinh doanh Nguyễn Văn C, địa chỉ điểm bán [số nhà, đường, phường, tỉnh], là đại lý bán lẻ dòng sản phẩm thiết bị vệ sinh của Công ty Cổ phần A. Khu vực: [phường X và phường Y, tỉnh Z]. Kênh bán: tại điểm bán và kênh trực tuyến của đại lý. Thời hạn: từ [ngày] đến [ngày]. Đại lý được sử dụng tên và nhận diện thương hiệu của Công ty Cổ phần A theo hướng dẫn của Công ty, trong thời hạn trên. Giấy chứng nhận hết hiệu lực khi hợp đồng đại lý chấm dứt. Quyền và nghĩa vụ của hai bên theo hợp đồng đại lý đã ký.
[Địa danh], ngày … tháng … năm … — Tổng giám đốc (ký, ghi rõ họ tên, đóng dấu).
Bản này cố ý không có câu khen ngợi kiểu "đại lý uy tín hàng đầu". Giấy chứng nhận đại lý là giấy xác nhận một quan hệ, không phải giấy khen; chữ càng trung tính, người mua càng tin. Nếu muốn ghi nhận đại lý bán tốt, làm một giấy ghi công riêng ở cuối năm, đừng gộp vào đây.
Câu hỏi thường gặp
Giấy chứng nhận đại lý có thay được hợp đồng đại lý không?
Không. Giấy chứng nhận chỉ là bản xác nhận ngắn để người ngoài biết đại lý là ai, bán gì, ở đâu, đến bao giờ. Quyền, nghĩa vụ, giá, chiết khấu và cách giải quyết tranh chấp nằm trong hợp đồng hai bên đã ký, giấy chứng nhận nên dẫn chiếu về hợp đồng đó.
Có nên in sẵn giấy chứng nhận đại lý để đại lý tự điền tên không?
Không nên. Phôi để trống tên dễ bị điền thêm cho cửa hàng khác hoặc chi nhánh không có trong hợp đồng. Doanh nghiệp nên in đủ tên, địa chỉ, số hiệu cho từng đại lý, ghi vào sổ cấp rồi mới giao, mỗi điểm bán một tờ riêng.
Đại lý ngừng hợp tác nhưng vẫn treo giấy cũ thì làm sao?
Trước hết gửi thông báo bằng văn bản đề nghị gỡ giấy và gỡ ảnh giấy trên các trang bán hàng, đồng thời cập nhật danh sách đại lý công bố. Nếu giấy có thời hạn và câu hết hiệu lực khi hợp đồng chấm dứt, doanh nghiệp có chỗ dựa rõ hơn; trường hợp phức tạp nên hỏi người làm pháp chế.
Có cần đóng dấu lên giấy chứng nhận đại lý không?
Tuỳ cách doanh nghiệp đang dùng dấu trong giao dịch. Nhiều nơi vẫn đóng dấu để người mua dễ tin và khó làm giả hơn. Điều quan trọng hơn là người ký phải đúng thẩm quyền theo phân công nội bộ và số hiệu giấy trùng với sổ cấp.
Nên ghi khu vực theo tên tỉnh cũ hay tỉnh mới sau sắp xếp?
Ghi theo địa giới hành chính hiện hành, tức tên tỉnh và phường xã mới. Có thể ghi thêm tên cũ trong ngoặc để đại lý và khách quen dễ nhận ra. Giấy cấp trước đợt sắp xếp nên được rà lại khi gia hạn để không còn dòng ghi cấp huyện.
Đại lý cấp 2 có được cấp giấy chứng nhận của hãng không?
Tuỳ chính sách từng hãng. Nếu đại lý cấp 2 chỉ ký với nhà phân phối chứ không ký với hãng, giấy nên do nhà phân phối cấp và ghi rõ là đại lý của nhà phân phối, tránh để khách hiểu nhầm là quan hệ trực tiếp với hãng.