Với vài chục tờ giấy chứng nhận và người làm đã quen máy tính văn phòng, phần mềm trình chiếu hoặc phần mềm soạn thảo là đủ: dễ đặt chữ tự do, dễ trộn danh sách, in ngay tại chỗ. Công cụ thiết kế trực tuyến cho mẫu đẹp nhanh nhưng cần để ý bản quyền mẫu và việc đưa danh sách người nhận lên máy chủ bên ngoài. Phần mềm đồ hoạ chuyên nghiệp hợp khi cần in chuyên nghiệp, ép kim, dập nổi. Không có công cụ nào tốt nhất cho mọi đơn vị; chọn theo số lượng, kỹ năng người làm và mức độ nhạy cảm của dữ liệu.
Bài này so sánh bốn nhóm công cụ theo cách làm thực tế, chỉ cách dựng một mẫu dùng lại được trong phần mềm văn phòng, và những điểm cần kiểm về bản quyền mẫu, phông chữ, dữ liệu trước khi chọn. Tên menu và nút bấm thay đổi theo phiên bản phần mềm, nên bài mô tả theo nguyên lý; khi làm, hãy dò đúng mục tương ứng trên phiên bản đang dùng.
Bốn nhóm công cụ thường dùng để làm giấy chứng nhận
Phần mềm soạn thảo văn bản. Quen thuộc với hầu hết nhân viên văn phòng, có sẵn chức năng trộn thư để điền họ tên từ bảng tính vào hàng loạt tờ. Điểm yếu là đặt chữ tự do khá khó: các khối chữ, hình ảnh hay xô lệch khi sửa nội dung, đổi máy in hoặc mở ở máy khác.
Phần mềm trình chiếu. Mỗi trang chiếu giống một tờ giấy, có thể đặt kích thước trang bằng khổ A4 ngang, kéo thả khối chữ và hình rất tự do. Nhiều người làm giấy chứng nhận đẹp bằng cách này rồi xuất PDF. Việc điền tên hàng loạt thì kém tiện hơn phần mềm soạn thảo, thường phải dùng thêm thao tác hoặc tiện ích.
Công cụ thiết kế trực tuyến. Chạy trên trình duyệt, có kho mẫu giấy chứng nhận dựng sẵn, kéo thả nhanh, nhiều công cụ có chức năng tạo hàng loạt từ bảng dữ liệu. Phù hợp với người không rành thiết kế. Cần để ý: mẫu và hình trang trí có giấy phép riêng, tệp nằm trên tài khoản của dịch vụ, và danh sách người nhận phải tải lên máy chủ bên ngoài.
Phần mềm đồ hoạ chuyên nghiệp. Dùng cho thiết kế cần độ chính xác cao: hình vector, hoạ tiết vân mảnh, chuẩn màu in, lớp ép kim hay dập nổi tách riêng. Đòi hỏi người làm có kỹ năng, thường là nhân viên thiết kế hoặc nơi in đảm nhận. Phần điền tên vẫn có thể làm ở công cụ khác sau khi có phôi.
So sánh theo tình huống thực tế
Bảng dưới đặt bốn nhóm công cụ cạnh nhau theo những câu hỏi mà người làm hay phải trả lời. Đây là đánh giá chung, từng phần mềm cụ thể có thể khác.
| Tiêu chí | Soạn thảo | Trình chiếu | Thiết kế trực tuyến | Đồ hoạ chuyên nghiệp |
|---|---|---|---|---|
| Người mới làm được ngay | Được | Được | Rất dễ | Khó |
| Đặt chữ, hình tự do | Hạn chế | Tốt | Tốt | Rất tốt |
| Điền tên hàng loạt | Tốt, có trộn thư | Cần thêm thao tác | Tuỳ công cụ | Thường làm ở bước khác |
| Làm việc không cần mạng | Được | Được | Không | Được |
| Dữ liệu người nhận ở đâu | Trên máy đơn vị | Trên máy đơn vị | Trên máy chủ của dịch vụ | Trên máy đơn vị |
| In chuyên nghiệp, ép kim | Hạn chế | Hạn chế | Tuỳ công cụ | Phù hợp nhất |
Một cách kết hợp hay gặp: dựng phôi trang trí đẹp bằng công cụ thiết kế hoặc phần mềm đồ hoạ, xuất thành ảnh nền, rồi đưa ảnh nền đó vào phần mềm soạn thảo để trộn tên từ bảng tính. Cách này lấy được cái đẹp của công cụ thiết kế và cái tiện của trộn thư, đồng thời danh sách người nhận vẫn nằm trên máy của đơn vị.
Dựng một mẫu dùng lại được trong phần mềm văn phòng
Các bước dưới đây áp dụng được cho cả phần mềm soạn thảo lẫn phần mềm trình chiếu. Mục tiêu là một tệp mẫu mà đợt sau chỉ cần thay danh sách, không phải chỉnh lại bố cục.
- Đặt khổ giấy và hướng giấy trước tiên, ví dụ A4 ngang. Đặt lề trang theo lề an toàn đã định, đừng để mặc định.
- Đưa toàn bộ phần trang trí cố định như viền, hoa văn, logo vào thành một ảnh nền hoặc khoá vị trí, để khi gõ chữ chúng không bị xê dịch.
- Tạo từng vùng chữ thành một khối riêng: tiêu đề, tên người nhận, câu chính, chi tiết, chữ ký. Căn giữa trong khối thay vì dùng phím cách để đẩy chữ.
- Đặt kiểu chữ, cỡ chữ, màu cho từng khối và lưu thành kiểu định dạng có tên, để đợt sau sửa một chỗ là đổi cả tờ.
- Ở khối tên người nhận, chèn trường dữ liệu từ bảng tính thay vì gõ tên cố định.
- Thử với tên dài nhất và tên ngắn nhất, chỉnh khối tên cho vừa cả hai.
- Xuất một tờ ra PDF có nhúng phông, in thử, đối chiếu.
- Lưu tệp thành dạng mẫu, đặt tên rõ ràng, kèm một ghi chú về khổ giấy, phông, mã màu.
Khi dùng phần mềm soạn thảo, tránh đặt chữ bằng nhiều dòng trống và phím cách. Chỉ cần một thay đổi nhỏ ở dòng trên là toàn bộ phần dưới trượt xuống, chữ ký rơi sang trang sau. Khối chữ có vị trí cố định ổn định hơn nhiều.
Mẫu tải về và bản quyền: những điều cần kiểm
Kho mẫu giấy chứng nhận trên mạng rất nhiều, và tải một mẫu về sửa là cách nhanh nhất. Nhưng mẫu đẹp thường được tạo bởi người thiết kế có giữ quyền; nhiều mẫu chỉ cho dùng cá nhân, một số cho dùng thương mại nếu có tài khoản trả phí, một số yêu cầu ghi nguồn. Giấy chứng nhận của trung tâm, doanh nghiệp được xem là dùng cho tổ chức, nên cần đọc điều khoản trước khi dùng.
Hình trang trí và phông chữ trong mẫu cũng có giấy phép riêng. Có trường hợp mẫu được phép dùng nhưng một phông chữ bên trong thì không. Khi tải mẫu về máy, kiểm danh sách phông mà mẫu dùng và giấy phép từng phông.
Thêm một lý do để không dùng nguyên mẫu phổ biến: cùng một mẫu có thể được hàng trăm đơn vị khác dùng. Người nhận từng có giấy chứng nhận của nơi khác trông y hệt sẽ thấy tờ giấy kém riêng. Chỉnh màu theo nhận diện, thay hoa văn, đổi bố cục một chút là đủ để tờ giấy mang dấu ấn đơn vị mình.
Nếu đơn vị thuê người thiết kế riêng, nên thoả thuận rõ ai giữ quyền với thiết kế và được nhận tệp gốc có thể chỉnh sửa, để sau này đổi người phụ trách vẫn dùng tiếp được.
Danh sách người nhận và dữ liệu cá nhân khi dùng công cụ trực tuyến
Danh sách người nhận giấy chứng nhận thường có họ tên, ngày sinh, địa chỉ thư điện tử, đôi khi cả số điện thoại, đơn vị công tác, kết quả học tập. Đó là dữ liệu cá nhân. Khi tải danh sách lên một công cụ trực tuyến để tạo hàng loạt, dữ liệu này nằm trên máy chủ của dịch vụ, có thể ở nước ngoài, và chịu điều khoản của dịch vụ đó.
Cách giảm rủi ro đơn giản là chỉ tải lên những cột thật sự in trên giấy, thường là họ tên và số hiệu, bỏ các cột khác. Xoá danh sách và dự án trên công cụ sau khi đã xuất xong. Dùng tài khoản của đơn vị chứ không dùng tài khoản cá nhân của nhân viên, để khi nhân viên nghỉ việc dữ liệu không đi theo.
Với những danh sách nhạy cảm hơn như học viên một khoá điều trị, người tham gia một chương trình hỗ trợ, nên làm hoàn toàn trên máy của đơn vị. Quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân có thể thay đổi; đơn vị cần tra văn bản hiện hành hoặc hỏi người phụ trách pháp chế khi đặt quy trình.
Phần mềm văn phòng chạy trên máy không loại bỏ hết rủi ro: tệp bảng tính gửi qua lại nhiều lần, lưu trên máy cá nhân, cũng là chỗ dữ liệu dễ lọt ra. Hãy giữ một bản danh sách chính, hạn chế người được mở.
Chọn công cụ theo quy mô đơn vị
Một lớp học cộng đồng, một câu lạc bộ cấp vài chục giấy mỗi năm: phần mềm trình chiếu là lựa chọn gọn nhất. Dựng một trang mẫu đẹp, nhân bản trang và gõ tên từng người, xuất PDF. Số lượng nhỏ nên không cần trộn dữ liệu.
Trung tâm đào tạo cấp vài trăm đến vài nghìn giấy mỗi năm: nên có một phôi nền thiết kế cẩn thận, rồi trộn tên bằng phần mềm soạn thảo hoặc công cụ có chức năng tạo hàng loạt. Kèm theo là sổ cấp và số hiệu để tra lại. Ở quy mô này, việc đổi người làm hay đổi máy không được làm đổi mẫu, nên tệp mẫu phải được lưu ở chỗ chung của đơn vị.
Doanh nghiệp cần giấy chứng nhận đại lý, đối tác có giá trị lâu dài: nên đặt thiết kế với người chuyên nghiệp, in phôi ở nơi in có ép kim hoặc vân mảnh, phần điền tên làm sau. Ở đây chất lượng in và khả năng chống sao chép quan trọng hơn tốc độ.
Gia đình làm giấy khen cho con: công cụ nào quen tay nhất là tốt nhất, kể cả viết tay trên giấy màu. Giá trị của tờ giấy nằm ở lời khen, không nằm ở phần mềm.
Xuất tệp, lưu bản gốc và bàn giao cho người làm sau
Dù dùng công cụ nào, sản phẩm cuối cùng nên là tệp PDF có nhúng phông, vì đây là định dạng giữ nguyên bố cục khi mở ở máy khác, gửi tiệm in hay gửi cho người nhận. Tệp ảnh chỉ nên dùng khi người nhận cần đăng lên mạng, và nên xuất ở độ phân giải đủ để in lại khổ A4 không vỡ nét.
Bên cạnh tệp xuất, phải giữ tệp gốc có thể chỉnh sửa: tệp soạn thảo, tệp trình chiếu, dự án trên công cụ trực tuyến hoặc tệp đồ hoạ. Rất nhiều đơn vị chỉ còn lại tệp PDF của đợt trước, đến đợt sau muốn sửa một chữ phải dựng lại từ đầu. Với công cụ trực tuyến, nên tải bản sao dự án hoặc ít nhất xuất phôi nền về máy, phòng khi tài khoản hết hạn.
Tạo một thư mục chung cho giấy chứng nhận của đơn vị, gồm: tệp mẫu gốc, các tệp phông có giấy phép, logo dạng gốc, ghi chú về khổ, màu, cỡ chữ, và một tờ in thử đạt yêu cầu đã chụp lại. Người mới nhận việc chỉ cần mở thư mục đó là làm tiếp được.
Khi đổi công cụ, chẳng hạn chuyển từ phần mềm văn phòng sang công cụ trực tuyến, hãy làm lại mẫu theo đúng các số đo trong ghi chú thay vì nhìn bằng mắt, để giấy đợt mới vẫn giống giấy đợt cũ.
Câu hỏi thường gặp
Làm giấy chứng nhận bằng phần mềm trình chiếu có được không?
Được, và đây là cách nhiều người dùng vì mỗi trang chiếu giống một tờ giấy, đặt khối chữ và hình rất tự do. Đặt kích thước trang bằng khổ A4 ngang, dựng mẫu, rồi xuất PDF. Nhược điểm là điền tên hàng loạt kém tiện hơn chức năng trộn thư của phần mềm soạn thảo.
Có nên dùng mẫu giấy chứng nhận tải miễn phí trên mạng không?
Dùng được nếu giấy phép cho phép dùng cho tổ chức. Nhiều mẫu chỉ miễn phí cho mục đích cá nhân, hình trang trí và phông chữ bên trong cũng có giấy phép riêng. Nên đọc điều khoản và chỉnh màu, bố cục theo nhận diện để tờ giấy mang dấu ấn riêng của đơn vị.
Tải danh sách học viên lên công cụ thiết kế trực tuyến có an toàn không?
Danh sách đó là dữ liệu cá nhân và sẽ nằm trên máy chủ của dịch vụ. Nên chỉ tải lên các cột thật sự in trên giấy, dùng tài khoản của đơn vị, xoá dữ liệu sau khi xuất xong. Danh sách nhạy cảm nên làm hoàn toàn trên máy của đơn vị và tra quy định hiện hành.
Vì sao giấy chứng nhận làm bằng phần mềm soạn thảo hay bị xô lệch?
Thường do đặt chữ bằng dòng trống và phím cách, nên chỉ cần sửa một dòng là phần dưới trượt theo. Đổi máy in hoặc mở ở máy khác cũng làm lề và phông thay đổi. Dùng khối chữ có vị trí cố định, khoá phần trang trí và xuất PDF để in sẽ ổn định hơn.
Đơn vị nhỏ có cần thuê người thiết kế giấy chứng nhận không?
Không bắt buộc. Với vài chục tờ mỗi năm, tự làm bằng phần mềm văn phòng là đủ nếu giữ bố cục gọn và in thử cẩn thận. Thuê thiết kế đáng cân nhắc khi giấy có giá trị lâu dài, cần in chuyên nghiệp, ép kim hoặc chống sao chép, như giấy chứng nhận đại lý.
Làm sao để đợt sau không phải dựng lại mẫu từ đầu?
Lưu tệp dưới dạng mẫu ở chỗ chung của đơn vị, dùng kiểu định dạng có tên cho từng vùng chữ, khoá phần trang trí, và viết một ghi chú ghi khổ giấy, phông, cỡ chữ, mã màu. Người làm sau chỉ việc thay danh sách và kiểm lại bản in thử.