Giấy chứng nhận thực tập do đơn vị tiếp nhận cấp cho sinh viên cần ghi đơn vị và bộ phận tiếp nhận, thời gian thực tập từ ngày đến ngày, vị trí và các công việc chính đã làm, nhận xét ngắn trung thực của người hướng dẫn, cùng chữ ký xác nhận của người có thẩm quyền. Nếu trường của sinh viên có mẫu phiếu nhận xét riêng, đơn vị điền vào mẫu đó trước; giấy chứng nhận tự soạn là thứ bổ sung để sinh viên đưa vào hồ sơ xin việc.
Bài này phân biệt phiếu nhận xét theo mẫu của trường với giấy chứng nhận đơn vị tự cấp, liệt kê các dòng phải có, chỉ cách ghi công việc đã làm và viết nhận xét sao cho có ích mà không nói quá, cách xác nhận, một mẫu bố cục chữ tự soạn và những điều không nên ghi.
Phiếu nhận xét của trường và giấy chứng nhận đơn vị tự cấp
Hầu hết trường đại học, cao đẳng có mẫu phiếu nhận xét thực tập hay phiếu đánh giá riêng, gửi kèm sinh viên khi đến đơn vị. Phiếu này phục vụ việc chấm điểm học phần thực tập, thường có các ô chấm theo tiêu chí như chuyên cần, kỷ luật, kỹ năng chuyên môn, và do người hướng dẫn tại đơn vị điền. Đây là giấy tờ ưu tiên: đơn vị tiếp nhận nên điền đúng mẫu, đúng hạn, theo hướng dẫn của trường.
Giấy chứng nhận thực tập do đơn vị tự cấp là một văn bản khác. Nó không phục vụ việc chấm điểm mà phục vụ sinh viên sau này: đưa vào hồ sơ xin việc, chứng minh kinh nghiệm làm việc thực tế. Vì vậy nó tập trung vào việc sinh viên đã làm gì, ở bộ phận nào, trong bao lâu, hơn là điểm số.
Nhiều đơn vị nhỏ không quen việc này và chỉ đóng dấu vào phiếu của trường. Như vậy là đủ cho nhà trường, nhưng sinh viên ra trường sẽ không có giấy nào của riêng mình để nộp cho nhà tuyển dụng, vì phiếu nhận xét đã nộp về trường. Cấp thêm một giấy chứng nhận ngắn là việc nhỏ mà giúp sinh viên rất nhiều.
Các dòng phải có
Giấy chứng nhận thực tập thường trình bày dạng văn bản một trang khổ dọc, giống một văn bản xác nhận hơn là một tấm giấy trang trí:
| Dòng | Ghi thế nào | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tên đơn vị tiếp nhận | Tên đầy đủ, địa chỉ trụ sở | Đầu trang bên trái |
| Tên văn bản | "Giấy chứng nhận thực tập" hoặc "Giấy xác nhận thực tập" | Giữa trang |
| Thông tin sinh viên | Họ tên, ngày sinh, trường, ngành | Theo giấy giới thiệu của trường |
| Thời gian thực tập | Từ ngày đến ngày | Theo ngày thật đến làm |
| Bộ phận, vị trí | Ví dụ: phòng kế toán, vị trí thực tập sinh kế toán | Không ghi chức danh nhân viên chính thức |
| Công việc chính | Ba đến năm dòng, bắt đầu bằng động từ | Xem mục dưới |
| Nhận xét | Hai đến bốn câu | Trung thực, cụ thể |
| Người hướng dẫn | Họ tên, chức danh | Người theo sát sinh viên |
| Người xác nhận | Người đứng đầu hoặc được uỷ quyền | Chữ ký, con dấu nếu đơn vị có |
Không ghi điểm số hay xếp loại trên giấy chứng nhận tự cấp, vì đó là việc của phiếu nhận xét gửi trường. Hai giấy có chức năng khác nhau; trộn điểm vào giấy chứng nhận làm nó trông như bản sao không chính thức của phiếu điểm.
Ghi công việc đã làm: cụ thể, bằng động từ, có quy mô
Phần công việc là phần nhà tuyển dụng đọc kỹ nhất. Viết mỗi việc một dòng, bắt đầu bằng động từ, và nếu được thì kèm quy mô. So sánh hai cách: "Hỗ trợ phòng kế toán" so với "Nhập và đối chiếu chứng từ mua hàng hằng ngày; lập bảng tổng hợp công nợ khách hàng hằng tuần; hỗ trợ kiểm kê kho cuối tháng". Cách thứ hai cho thấy sinh viên đã chạm vào việc thật.
Ghi đúng những gì sinh viên đã làm, không ghi những gì bộ phận làm. Sinh viên ngồi cạnh khi kế toán trưởng lập báo cáo thuế thì ghi "quan sát và hỗ trợ chuẩn bị số liệu cho báo cáo", không ghi "lập báo cáo thuế". Người tuyển dụng có thể hỏi sâu khi phỏng vấn; một dòng phóng đại trên giấy chứng nhận làm sinh viên lúng túng và làm giảm uy tín của đơn vị đã ký.
Không ghi thông tin nội bộ nhạy cảm của đơn vị vào phần công việc, như tên khách hàng lớn, số liệu doanh thu, tên dự án chưa công bố. Viết ở mức mô tả loại việc là đủ: "tham gia khảo sát hiện trạng cho một dự án cải tạo nhà xưởng" thay vì nêu tên chủ đầu tư.
Viết nhận xét: trung thực, cụ thể, không cần hoa mỹ
Nhận xét bằng việc quan sát được. "Đến đúng giờ suốt hai tháng, chủ động hỏi khi chưa rõ yêu cầu, hoàn thành bảng tổng hợp công nợ đúng hạn hằng tuần" có giá trị hơn "có tinh thần trách nhiệm cao, thái độ tốt".
Nêu một điểm mạnh nổi bật. Một câu nói rõ điều người hướng dẫn thấy rõ nhất, ví dụ "đặc biệt cẩn thận với số liệu, phát hiện được hai chứng từ nhập trùng". Một điểm cụ thể đáng tin hơn năm tính từ chung chung.
Không cần ghi điểm yếu trên giấy chứng nhận. Giấy chứng nhận là văn bản sinh viên sẽ nộp đi, không phải bản đánh giá phát triển. Góp ý cần cải thiện nên nói trực tiếp với sinh viên hoặc ghi trong phiếu của trường. Nhưng cũng không khen những điều không thấy.
Không viết khi không biết. Nếu người hướng dẫn thật sự ít làm việc cùng sinh viên, chỉ ghi phần công việc và thời gian, bỏ nhận xét, hơn là viết một nhận xét chung chung. Nhà tuyển dụng có kinh nghiệm nhận ra câu viết cho có.
Thực tập ngắn ngày, thực tập tự tìm và học sinh trải nghiệm nghề
Không phải đợt thực tập nào cũng đi qua giấy giới thiệu của trường. Sinh viên năm hai tự xin thực tập hè một tháng, người mới tốt nghiệp làm thực tập sinh ba tháng trước khi được tuyển, học sinh trung học phổ thông đến trải nghiệm nghề một tuần: mỗi trường hợp vẫn cần một giấy xác nhận, nhưng nội dung nên điều chỉnh cho đúng.
Với thực tập tự tìm, không có phiếu của trường, giấy chứng nhận đơn vị tự cấp là văn bản duy nhất. Nên ghi đầy đủ hơn: công việc chính, sản phẩm đã làm ra, kỹ năng đã dùng. Với người thực tập trước khi được tuyển chính thức, giấy chứng nhận thực tập vẫn nên cấp riêng dù người đó ở lại làm, vì nó ghi một giai đoạn khác với hợp đồng lao động sau này; các vấn đề về hợp đồng thử việc hay thực tập có hưởng lương cần làm theo quy định lao động hiện hành, không gộp vào giấy này.
Với học sinh trải nghiệm nghề vài ngày, gọi là "giấy chứng nhận tham gia trải nghiệm nghề" thay vì "thực tập", ghi các hoạt động em đã được quan sát và làm thử. Không nhận xét năng lực nghề nghiệp của em; một câu ghi nhận sự chăm chú, ham hỏi là đủ và đúng mực.
Mẫu bố cục chữ cho một công ty giả định
Mẫu tự soạn cho "Công ty Thiết kế P", trình bày dạng văn bản khổ dọc:
- CÔNG TY THIẾT KẾ P (góc trên trái, kèm địa chỉ trụ sở)
- GIẤY CHỨNG NHẬN THỰC TẬP (giữa trang)
- Công ty Thiết kế P chứng nhận: Anh BÙI QUỐC H, sinh ngày 09/05/2004, sinh viên ngành Kỹ thuật xây dựng, Trường Đại học Q
- Đã thực tập tại Phòng Kỹ thuật từ ngày 01/07 đến ngày 30/08, vị trí thực tập sinh kỹ thuật
- Công việc chính: dựng lại bản vẽ mặt bằng hiện trạng từ số liệu đo; bóc tách khối lượng vật liệu cho hai hạng mục nhỏ; tham gia khảo sát hiện trạng nhà xưởng cùng kỹ sư hướng dẫn
- Nhận xét của người hướng dẫn: chăm chỉ, đúng giờ, dựng bản vẽ cẩn thận, biết hỏi lại khi số liệu đo chưa khớp
- Người hướng dẫn: Kỹ sư Phan Văn I — Trưởng nhóm kỹ thuật
- Nơi, ngày ký — GIÁM ĐỐC (chữ ký, con dấu, họ tên)
Mẫu viết câu chính liền mạch như một đoạn văn xác nhận, khác với giấy chứng nhận khoá học dạng trang trí. Nếu đơn vị muốn bản trang trí để trao vào buổi chia tay, có thể làm thêm, nhưng bản văn bản này mới là bản sinh viên dùng cho hồ sơ.
Ai ký, khi nào ký và những điều không nên ghi
Người ký xác nhận là người đứng đầu đơn vị hoặc người được giao quyền ký các văn bản xác nhận nhân sự, chẳng hạn trưởng phòng nhân sự. Người hướng dẫn trực tiếp ghi tên ở dòng riêng; trong nhiều đơn vị nhỏ, người hướng dẫn chính là giám đốc và ký luôn. Nếu ký thay thì ghi đúng cách ký thay, ký thừa lệnh trước chức danh theo quy ước của đơn vị.
Nên ký và trao giấy vào ngày cuối thực tập hoặc trong vòng một tuần sau đó, khi người hướng dẫn còn nhớ rõ. Để vài tháng sau sinh viên quay lại xin thì người hướng dẫn có thể đã chuyển việc, và lời nhận xét trở nên mơ hồ.
Không ghi những điều sau lên giấy chứng nhận thực tập: mức hỗ trợ hay phụ cấp đã trả cho sinh viên, đánh giá về tính cách cá nhân không liên quan tới công việc, lời hứa tuyển dụng nếu đơn vị chưa có quyết định chính thức, và các thông tin nội bộ nhạy cảm. Nếu đơn vị muốn mời sinh viên về làm sau khi tốt nghiệp, gửi thư mời riêng.
Đơn vị nên lưu một bản sao giấy chứng nhận và phiếu nhận xét gửi trường trong hồ sơ thực tập sinh. Khi có nhà tuyển dụng gọi hỏi lại về sinh viên, người trả lời dựa vào bản lưu, không dựa vào trí nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Giấy chứng nhận thực tập có cần đóng dấu không?
Với đơn vị có con dấu, đóng dấu giúp nhà tuyển dụng tin hơn. Văn bản cần có chữ ký của người có thẩm quyền và thông tin đơn vị rõ ràng. Nếu trường có yêu cầu riêng về hình thức xác nhận thì làm theo hướng dẫn của trường.
Đơn vị có bắt buộc cấp giấy chứng nhận thực tập riêng không?
Không bắt buộc ngoài việc điền phiếu theo mẫu của trường nếu đã nhận sinh viên theo giấy giới thiệu. Giấy chứng nhận riêng là việc tự nguyện nhưng rất có ích cho sinh viên khi đi xin việc.
Sinh viên thực tập không đủ thời gian thì ghi thế nào?
Ghi đúng thời gian thực tế đến làm, ví dụ từ ngày đến ngày, không ghi theo thời gian dự kiến trong giấy giới thiệu. Nếu sinh viên nghỉ giữa chừng vì lý do chính đáng, có thể ghi ngắn lý do nếu sinh viên đồng ý.
Có nên viết nhận xét bằng tiếng Anh cho sinh viên đi du học?
Có thể làm thêm một bản tiếng Anh cùng nội dung nếu sinh viên cần, dịch sát nghĩa và ký như bản tiếng Việt. Không nên viết bản tiếng Anh với nội dung khen nhiều hơn bản tiếng Việt.
Thực tập trực tuyến có được cấp giấy chứng nhận không?
Được, nếu sinh viên thực sự làm việc theo phân công trong thời gian đó. Ghi rõ hình thức thực tập từ xa và các công việc đã làm, người hướng dẫn xác nhận dựa trên sản phẩm sinh viên đã nộp.
Người hướng dẫn đã nghỉ việc, sinh viên xin giấy chứng nhận thì sao?
Đơn vị dựa vào hồ sơ thực tập đã lưu và phiếu nhận xét gửi trường để cấp, người ký là người có thẩm quyền hiện tại. Nếu không có hồ sơ, chỉ xác nhận những gì đơn vị kiểm được như thời gian và bộ phận, bỏ phần nhận xét.