Giấy chứng nhận tham gia cho thí sinh không đạt giải nên ghi những gì người đó đã làm được, như tên bài dự thi, vòng thi đã vượt qua, điều hội đồng ghi nhận ở bài, chứ không nhắc tới việc không đạt giải. Người nhận vui khi tờ giấy nói đúng về công sức của mình, và buồn khi nó trông như một tấm vé an ủi in hàng loạt. Khác biệt nằm ở vài dòng chữ cụ thể và cách trao.
Bài này bàn có nên cấp giấy tham gia hay không, câu chính nên viết thế nào, mức khác biệt thiết kế so với giấy đạt giải, lưu ý riêng khi thí sinh là trẻ em, cách trao để không thành "giấy an ủi", cùng các mẫu câu tự soạn và lỗi hay gặp.
Có nên cấp giấy chứng nhận cho người không đạt giải
Câu trả lời thường là có, với điều kiện cuộc thi đòi hỏi người dự thi bỏ công thật: viết một bài, vẽ một bức tranh, làm một mô hình, tập một tiết mục, chạy qua nhiều vòng. Với những người đó, giấy tham gia là lời xác nhận công sức đã bỏ ra, và với học sinh, sinh viên, nó còn là một dòng trong hồ sơ hoạt động. Ngược lại, một cuộc thi trả lời trắc nghiệm trực tuyến vài phút với hàng nghìn lượt thì không cần giấy cho mọi người; một lời cảm ơn qua thư điện tử là đủ.
Một tiêu chí dễ dùng: nếu người dự thi phải nộp một sản phẩm mang tên mình, hoặc phải có mặt ở ít nhất một vòng thi trực tiếp, thì cấp giấy. Ban tổ chức nên công bố trong thể lệ ngay từ đầu rằng mọi thí sinh nộp bài hợp lệ đều nhận giấy chứng nhận tham gia. Như vậy không ai phải hỏi xin, và không ai cảm thấy được "thương hại".
Điều cần tránh là cấp giấy tham gia cho một vài người không đạt giải mà bỏ sót những người khác, vì ban tổ chức chỉ in theo danh sách người có mặt ở buổi trao. Giấy tham gia phải theo danh sách bài dự thi hợp lệ, không theo danh sách người đến dự lễ.
Câu chính: nói về việc đã làm, không nói về giải
Tránh chữ "không đạt giải" và mọi cách nói vòng. Những câu như "tuy chưa đạt giải nhưng..." hay "đã cố gắng hết sức" đều gợi lại điều người nhận muốn quên. Giấy tham gia là một loại giấy đứng riêng, không phải phiên bản thiếu của giấy đạt giải.
Ghi tên bài dự thi. Tên bài là phần riêng nhất của tờ giấy. "Đã tham gia cuộc thi với bài viết “Mùa nước nổi ở quê ngoại”" khiến tờ giấy thành của người đó, khác hẳn một dòng chung chung.
Ghi vòng thi đã vượt qua. Nếu cuộc thi có nhiều vòng và người này đã vào vòng chung kết, ghi rõ "đã vào vòng chung kết". Đó là một kết quả thật, đo được, và với nhiều người là niềm tự hào chính đáng.
Thêm một dòng ghi nhận cụ thể nếu làm được. Với cuộc thi nhỏ, hội đồng có thể ghi một câu ngắn cho từng bài: "bài viết có những chi tiết quan sát rất riêng về đời sống vùng sông nước". Một câu như vậy tốn thêm công nhưng là thứ người nhận nhớ lâu nhất.
Ghi rõ là ghi nhận của ban tổ chức. Câu mở đầu "Ban tổ chức trân trọng ghi nhận" nhẹ hơn "chứng nhận", hợp với giấy tham gia và vẫn giữ được tính xác nhận.
Các mẫu câu tự soạn dùng được ngay
Dưới đây là những câu chính có thể đặt sau dòng họ tên, chọn theo loại cuộc thi:
- Đã tham gia cuộc thi viết “Quê hương trong mắt em” với bài “Chiếc cầu tre trước ngõ”.
- Đã vào vòng chung kết cuộc thi khởi nghiệp sinh viên với dự án “Bếp chung cho phòng trọ”.
- Đã trình diễn tiết mục “Ngày mùa” tại đêm chung kết liên hoan văn nghệ của phường.
- Đã hoàn thành phần thi thực hành và trình bày mô hình “Máy lọc nước mini” trước hội đồng.
- Đã gửi tác phẩm ảnh “Chợ sớm” tham dự cuộc thi ảnh của câu lạc bộ và được chọn trưng bày.
- Đã đồng hành cùng cuộc thi suốt ba vòng với tinh thần học hỏi và chuẩn bị chu đáo.
Câu cuối dùng khi ban tổ chức không có thông tin riêng cho từng bài. Đó là phương án dự phòng, không nên là lựa chọn đầu tiên. Nếu có thể, ít nhất ghi tên bài dự thi; chi tiết đó lấy thẳng từ danh sách nộp bài nên không tốn công.
Với tác phẩm được chọn trưng bày hay được đăng trong tuyển tập dù không đạt giải, ghi điều đó lên giấy. Đó là một hình thức ghi nhận thật và người đọc hồ sơ hiểu giá trị của nó.
Thiết kế: khác giấy đạt giải ở mức nào
Giấy tham gia nên cùng một hệ thiết kế với giấy đạt giải: cùng khổ giấy, cùng phông chữ, cùng màu chủ đạo, cùng chất lượng giấy in. Người nhận cầm tờ giấy mỏng hơn, in mờ hơn sẽ cảm nhận ngay sự phân biệt, dù chữ có đẹp đến đâu. Chênh lệch chất lượng in là điều đầu tiên làm giấy tham gia trông như hàng phụ.
Khác biệt nên nằm ở chi tiết nhận biết, không ở chất lượng. Ví dụ giấy đạt giải có dải màu vàng hoặc dấu nổi, giấy tham gia có dải màu xanh; tên giấy khác nhau rõ ràng. Như vậy người đọc phân biệt được hai loại, nhưng người nhận giấy tham gia không cảm thấy cầm một tờ giấy kém giá trị.
Tránh in chung một xấp phôi rồi đóng dấu "tham gia" lên những tờ không có giải. Cách làm đó tiết kiệm nhưng biến tờ giấy thành một tờ giấy hạng hai đúng nghĩa đen, và người nhận nào cũng nhận ra.
Mẫu bố cục chữ cho một cuộc thi giả định
Mẫu tự soạn cho "Cuộc thi Sáng tạo mô hình khoa học" của một trường trung học cơ sở giả định. Mỗi mục là một dòng trên giấy:
- TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ H — BAN TỔ CHỨC CUỘC THI SÁNG TẠO MÔ HÌNH KHOA HỌC
- GIẤY CHỨNG NHẬN THAM GIA
- Ban tổ chức trân trọng ghi nhận
- Em: ĐẶNG GIA F — lớp 7A
- Đã hoàn thành và trình bày mô hình “Máy lọc nước mini” trước hội đồng tại vòng chung kết
- Hội đồng ghi nhận: mô hình dùng vật liệu tái chế, phần trình bày rõ ràng, trả lời câu hỏi tự tin
- Ngày ... tháng ... năm ... — TRƯỞNG BAN TỔ CHỨC (chữ ký, họ tên)
- Số hiệu: THCSH-MH-T018
Dòng "hội đồng ghi nhận" là dòng tốn công nhất nhưng giá trị nhất. Cách làm gọn: trong phiếu chấm, mỗi giám khảo ghi thêm một câu nhận xét tích cực ngắn cho từng bài. Người soạn giấy chọn câu cụ thể nhất, sửa cho gọn rồi chép lên giấy. Như vậy câu ghi nhận có gốc từ hội đồng chứ không do người soạn tự nghĩ ra.
Nếu cuộc thi quá đông để có câu riêng cho từng bài, bỏ dòng ghi nhận, giữ dòng tên bài và vòng thi đã dự. Một tờ giấy ngắn mà đúng vẫn tốt hơn một tờ dài mà câu nào cũng giống câu nào. Tên trường, tên lớp trong mẫu chỉ là giả định; thông tin thật của học sinh chỉ ghi họ tên và lớp, không ghi thêm.
Thí sinh là trẻ em: ghi nhận nỗ lực, không xếp hạng
Với cuộc thi cho học sinh tiểu học hay mầm non, giấy tham gia có khi quan trọng hơn giấy đạt giải, vì phần lớn các em sẽ nhận loại giấy này. Lời trên giấy nên nói về việc em đã làm: em đã vẽ gì, em đã kể câu chuyện gì, em đã mạnh dạn trình bày trước các bạn. Không ghi điểm, không ghi thứ hạng, không ghi những câu như "cần cố gắng hơn" lên giấy.
Một cách làm được nhiều trường mầm non dùng là cho mỗi bé một lời riêng ngắn, do cô giáo phụ trách viết dựa trên bài của bé: "Bé đã dùng nhiều màu xanh để vẽ cánh đồng của ông bà". Câu đó không so sánh với ai, chỉ mô tả và ghi nhận. Cha mẹ đọc cho bé nghe, bé hiểu mình được khen vì điều gì.
Khi trao, gọi tên tất cả các em lên nhận giấy tham gia trước, cùng một nghi thức như nhau, rồi mới tới phần trao giải. Hoặc trao giấy tham gia ở lớp, trong không khí thân mật, tách khỏi sân khấu trao giải. Cách nào cũng được, miễn là không để các em ngồi dưới xem bạn lên nhận rồi về lớp với tờ giấy được phát qua tay.
Cách trao và lỗi hay gặp
Trao qua tay ở cửa ra về. Đặt một chồng giấy ở bàn lễ tân và để thí sinh tự lấy là cách làm giấy tham gia mất giá trị nhanh nhất. Nếu không có thời gian gọi tên từng người, gửi kèm một thư ngắn qua thư điện tử hoặc trao theo nhóm tại lớp, có lời cảm ơn trực tiếp.
Gửi trễ hàng tháng. Giấy đạt giải được trao ngay trên sân khấu, giấy tham gia thì gửi sau ba tháng. Khoảng cách đó nói rõ ban tổ chức coi trọng loại nào. Nên gửi trong vòng một hai tuần sau khi công bố kết quả.
Sai tên bài dự thi. Với giấy tham gia, tên bài là phần riêng duy nhất, nên sai ở đó là sai cả tờ. Chép từ phiếu nộp bài, không gõ lại.
Dùng câu chung chung cho mọi người. Câu "đã tham gia nhiệt tình" in trên năm trăm tờ là câu không nói gì. Ít nhất ghi tên bài để mỗi tờ có một phần riêng.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc cấp giấy chứng nhận cho thí sinh không đạt giải không?
Không bắt buộc, tuỳ thể lệ do ban tổ chức đặt ra. Nhưng nếu cuộc thi đòi thí sinh bỏ công làm sản phẩm hoặc dự vòng thi trực tiếp, nên cấp và công bố từ đầu trong thể lệ để mọi người biết họ sẽ nhận giấy khi nộp bài hợp lệ.
Giấy chứng nhận tham gia có dùng được trong hồ sơ học bổng không?
Có thể dùng như bằng chứng về hoạt động ngoại khoá, nhất là khi giấy ghi rõ tên cuộc thi, vòng đã vượt qua và tên bài dự thi. Giá trị cụ thể do bên nhận hồ sơ đánh giá; giấy ghi càng cụ thể thì càng dễ được tính.
Nên ghi "giấy khen" hay "giấy chứng nhận" cho thí sinh không đạt giải?
Nên ghi "giấy chứng nhận tham gia" hoặc "giấy ghi nhận". Giấy khen gợi ý một thành tích được xét và dễ nhầm với giấy khen trong hệ thi đua. Với trẻ nhỏ, có thể đặt tên vui hơn như "giấy ghi nhận nhà sáng tạo nhỏ" nếu ban tổ chức muốn.
Có nên ghi số báo danh lên giấy chứng nhận tham gia không?
Không cần ghi số báo danh lên phần chính. Nếu muốn tra lại, dùng số hiệu giấy chứng nhận ở góc dưới, nối với danh sách thí sinh trong hồ sơ của ban tổ chức.
Thí sinh nộp bài nhưng bị loại vì sai thể lệ có nhận giấy tham gia không?
Thường không, vì giấy tham gia xác nhận bài dự thi hợp lệ. Ban tổ chức nên gửi một thư báo ngắn, nêu lý do bài không hợp lệ và cảm ơn người đó đã quan tâm, để họ biết và có thể tham gia đúng cách ở lần sau.
Làm sao để giấy tham gia không giống giấy an ủi?
In cùng chất lượng với giấy đạt giải, ghi tên bài dự thi và việc người đó đã làm, trao bằng nghi thức đàng hoàng hoặc gửi kèm thư cảm ơn, và gửi sớm sau khi có kết quả. Tránh các câu nhắc tới việc không đạt giải.